Waarom dit helpt
Schrijf een complete selectieredenering met erfelijke variatie, selectiedruk, voortplantingssucces en allelfrequenties.
Begin met bestaande erfelijke variatie
Mutaties en recombinatie zorgen ervoor dat individuen niet genetisch identiek zijn. Voor natuurlijke selectie moet een relevant verschil ten minste gedeeltelijk erfelijk zijn. Een door training verkregen grotere spiermassa wordt niet via het DNA van geslachtscellen doorgegeven, terwijl een erfelijk verschil in enzymactiviteit dat wel kan worden.
Mutaties ontstaan niet omdat de omgeving ze nodig heeft. De omgeving bepaalt vooral welke varianten meer nakomelingen opleveren. Bij bacteriën kunnen toevallige resistentievarianten al aanwezig zijn voordat een antibioticum wordt gebruikt.
Benoem de selectiedruk concreet
Een selectiedruk is een omgevingsfactor die varianten verschillend treft: droogte, predatie, temperatuur, ziekte of een antibioticum. Schrijf niet alleen dat een organisme ‘beter aangepast’ is. Leg uit welk kenmerk onder deze omstandigheden een voordeel geeft, bijvoorbeeld minder waterverlies of een minder goed bindende doelwitstructuur voor het antibioticum.
Het voordeel moet uiteindelijk leiden tot relatief meer succesvolle nakomelingen. Langer leven is alleen evolutionair relevant als het de overdracht van allelen beïnvloedt. Ook partnerkeuze en vruchtbaarheid kunnen daarom sterke selectie veroorzaken.
Maak de populatiestap
Individuen met het gunstige erfelijke kenmerk overleven of planten zich gemiddeld vaker voort. Hun allelen komen daardoor relatief vaker in de volgende generatie. Na meerdere generaties stijgt de frequentie van die allelen en verandert de populatie.
Een individu evolueert niet tijdens zijn leven. Acclimatisatie kan wel binnen één leven optreden, zoals meer rode bloedcellen op hoogte, maar evolutie beschrijft verandering van erfelijke kenmerken in een populatie over generaties.
Pas het toe op resistentie
In een bacteriepopulatie zijn door mutatie of eerder verkregen DNA resistente en gevoelige varianten. Het antibioticum doodt vooral gevoelige bacteriën. Resistente bacteriën blijven over en delen zich, waardoor het aandeel resistentiegenen stijgt. Het middel veroorzaakt dus niet doelgericht de juiste mutatie; het selecteert uit aanwezige of nieuw toevallig ontstane variatie.
Onvolledig of onnodig gebruik kan de selectiedruk verlengen en resistente varianten bevoordelen. Dat betekent niet dat een individueel lichaam ‘resistent’ wordt: het zijn bacteriepopulaties die genetisch veranderen.
Veelgemaakte denkfouten
Controleer deze drie punten
- Gebruik ‘omdat ze het nodig hadden’ nooit als evolutionair mechanisme.
- Selectie werkt op fenotypische verschillen; evolutie wordt zichtbaar als genetische frequenties veranderen.
- Fitness betekent relatief voortplantingssucces in een bepaalde omgeving, niet kracht of conditie in algemene zin.
Actief ophalen
Kun je dit zonder terugkijken?
- Schrijf een vierstaps selectieredenering voor donkere kevers op donkere bodem.
- Waarom is een niet-erfelijk voordeel onvoldoende voor evolutie door selectie?
- Leg uit waarom een antibioticum resistentie selecteert maar niet gericht maakt.
Redactionele verantwoording
Dit artikel is in eigen woorden geschreven door BiologieBoost en sluit aan bij de biologische redeneerwijzen en onderwerpen uit de syllabus biologie vwo. Het is geen kopie of bewerking van een lesmethode.
Lees meer over onze werkwijze op Bronvermelding of meld een inhoudelijke fout via contact@biologieboost.nl.
Terug naar de leerlijn
Evolutie
Lees het volledige theoriehoofdstuk of oefen dezelfde stof met flitskaarten en examenopgaven.